Rano masz plan: zjesz spokojnie, zadbasz o regularne posiłki, znajdziesz chwilę dla siebie. Potem przychodzą obowiązki, trudna rozmowa, zmęczenie. Wieczorem sięgasz po jedzenie i pojawia się znajoma myśl: „Znowu mi nie wyszło”.

Być może wiesz już sporo o odżywianiu. Wiesz też, co chcesz zmienić. Dlaczego więc tak trudno przełożyć tę wiedzę na codzienność?

Sposób jedzenia kształtuje się pod wpływem wielu czynników: potrzeb organizmu, emocji, przekonań, wyuczonych nawyków i warunków, w których żyjemy. Zrozumienie tych zależności może pomóc znaleźć rozwiązania dopasowane do Twojej sytuacji.

Co dzieje się przed sięgnięciem po jedzenie?

Jedzenie może dawać przyjemność, poczucie bliskości, ukojenie czy chwilę odpoczynku. Te funkcje są częścią naszego życia. Warto przyjrzeć się im bliżej, kiedy jedzenie staje się głównym sposobem radzenia sobie z napięciem, a po chwilowej uldze pojawiają się wstyd i poczucie winy.

Powtarzany schemat może z czasem uruchamiać się niemal automatycznie: trudny dzień, napięcie, jedzenie, ulga. Późniejsza samokrytyka dokłada kolejne obciążenie. Rozpoznanie tego, co poprzedza jedzenie i co ono w danym momencie daje, jest jednym z elementów pracy nad zmianą. [1]

Najpierw warto przyjrzeć się także potrzebom organizmu

Wieczorna ochota na jedzenie nie musi wynikać wyłącznie z emocji. Znaczenie może mieć również to, czy w ciągu dnia była przestrzeń na wystarczające posiłki. Głód i napięcie mogą występować jednocześnie.

Dlatego w pracy psychodietetycznej warto uwzględnić zarówno przebieg dnia i sposób odżywiania, jak i myśli oraz uczucia związane z jedzeniem. W leczeniu napadowego objadania się zalecenia obejmują między innymi regularne jedzenie oraz rozpoznawanie czynników wyzwalających napady. Samo zaostrzanie diety może utrudniać poprawę. [2]

„Skoro już zjadłam, wszystko stracone”

Wyobraź sobie taką sytuację: jesz coś, czego nie było w planie. Pojawia się myśl: „Zepsułam cały dzień, więc już nie ma znaczenia, co zrobię dalej”.

W takim sposobie myślenia pojedyncze odstępstwo staje się dowodem całkowitej porażki. Znika przestrzeń na kolejną, niezależną decyzję.

W podejściu poznawczo-behawioralnym przyglądamy się związkom między sytuacją, interpretacją, emocjami i zachowaniem. W tym przykładzie pomocne pytanie mogłoby brzmieć: „Czy ten jeden posiłek rzeczywiście przekreśla wszystko, co zrobiłam dla siebie dzisiaj?”. To zaproszenie do sprawdzenia własnej myśli i poszukania bardziej wyważonej odpowiedzi.

Od czego można zacząć?

Wybierz jedną powtarzającą się sytuację i spróbuj opisać ją z ciekawością:

  • Co wydarzyło się wcześniej?
  • Czy odczuwam głód, zmęczenie, napięcie — a może kilka rzeczy naraz?
  • Jaka myśl pojawia się w tej chwili?
  • Co daje mi jedzenie i jak czuję się później?
  • Co mogłoby ułatwić mi zadbanie o siebie w podobnej sytuacji?

Odpowiedzi mogą prowadzić do różnych rozwiązań: wygospodarowania czasu na posiłek, przygotowania czegoś do zjedzenia w pracy, odpoczynku, rozmowy albo pracy nad wymaganiami wobec siebie. Chodzi o rozpoznanie własnego schematu i znalezienie możliwego do wykonania kroku.

Zmiana nawyków wymaga prób i dopasowywania rozwiązań. Trudniejszy dzień może dostarczyć informacji o przeszkodach, które wcześniej nie były widoczne. Warto uwzględniać je w planie i wracać do działania bez przekreślania dotychczasowych starań. [3]

Nad relacją z jedzeniem można pracować

Jeśli jedzenie wiąże się u Ciebie z napięciem, poczuciem winy lub kolejnymi próbami zaczynania od nowa, możesz poszukać wsparcia. Podczas konsultacji psychodietetycznej można wspólnie przyjrzeć się temu, co podtrzymuje trudności, i ustalić kierunek dalszej pracy.

Gdy pojawiają się nawracające epizody utraty kontroli nad jedzeniem, prowokowanie wymiotów, głodzenie się lub inne zachowania budzące niepokój, potrzebna jest ocena pod kątem zaburzeń odżywiania i dobranie odpowiedniego leczenia. Konsultacja może pomóc ustalić, jakiego wsparcia potrzebujesz. [4]

Jeśli chcesz przyjrzeć się swojej relacji z jedzeniem, zapraszam na konsultację psychodietetyczną. Wspólnie ustalimy, co jest dla Ciebie ważne i od czego warto rozpocząć.

Umów konsultację

Artykuł ma charakter psychoedukacyjny. Nie zastępuje indywidualnej konsultacji, diagnozy ani leczenia.

Źródła i dalsza lektura

  1. University Hospitals Sussex NHS Foundation Trust, Managing emotional eating.
  2. NHS, Treatment — Binge eating disorder.
  3. NIDDK, Changing Your Habits for Better Health.
  4. NICE, Eating disorders: recognition and treatment (NG69) — Recommendations.